Նոյյան Տապան. «Երկիրը հզորացնելու բանաձեւերը». Հյուր՝ ֆիզիկոս, ավստրիական դպրոցի hետեւորդ Մերուժան Հարությունյան

Ո´Չ – ցեղասպան սահմանադրությանը

Եթե ասող ըլնի, թե. «Էս ինչերից ես խոսում, ա´յ ընգեր, դեմներս համարյա անխուսափելի պատե­րազմ կա», ցավոք, երևի ճիշտ ըլնի: Բայց հենց էս առաջիկա պատերազմին պատրասվելու համար են իմ էս զրուցները պարտադիր: Պարտադիր են, որ իմանանք, թե ո´նց կազմակերպենք մեր սո­ցիալական կարգը, ավելի ճիշտ, անկարգը, թե մեր իշ­խանավորների ո´ր մասին կրճա­տենք, որ մեր պետություն-վարչախմբի ծախսերն էնքան կրճատվեն, որ բանակը վերազինելու ու մար­զելու համար փող մնա: Փող մնա, որ էս ան­գամն արդեն դիմա­գրա­վենք թշնամուն ու չվե­րանանք քարտեզի վրից: Սրա համար էլ կարևոր ա, որ իմանանք հետևյալը:

1. Մի քանի տարի առաջ, մանավանդ 44-օրյայից առաջ, մեր պետերի էս վարչախմբին, էս պետու­թյանը ժողովրդի թշնամի համարող քիչ մարդ կար: Էսօր արդեն համարյա բոլորն են ասում, որ էսօրվա վարչախումբ-պետությունը ժողովրդի թշ­նա­մին ա:

Բայց մեկ ա, հլը համարյա ոչ մեկը չի հասկանում, որ պետությունը, այսինքն, պետերի վարչա­խում­բը, իր էությա´մբ ա ժողովրդին թշնամի: Իսկ եթե անհսկելի ա ու անպատիժ, պարտադի´ր ա դառ­նում ու մնում ժողովրդի թշնամին, ուչի կարա թշնամի չըլնի: Այսինքն, չեն հասկանում, որ գալիք պետու­թյունը, այսինքն, պետերի գալիք խումբը, նորից ու անպայման ժողովրդի թշնամին կըլ­նի: Ու նույնիսկ մեր ուսյալները, չնայած իրանց բարձրագույն կրթություններին, չեն հասկանում, որ «պե­տու­­թյուն» կոչվածը ընդամենը պետերի խումբն ա: Չեն հասկանում, որ պետությունը մի կո­լեկ­տիվ, մի հավաքական, մի իդեալական գաղափար ա,ինչին անհատի հատկություններ վերա­գրե­լը կոպիտ ՍԽԱԼ Ա:

Օրինակ, «նախիր» ասածը հավաքական գաղափար ա, ինչն առանց առանձին, առանց եզա­կի կովերի – չկա: Չկա, է´ն իմաստով, որ նախրի բոլոր-բոլոր արածներն առանձին անհատ կովերն են անում: Հավաքական գաղափարներն իրական չեն, չկան: Կան միմիայն առանձին, եզակի ան­դամ­­նե­րը: Օրինակ, եթե ասենք. «Նախիրը փռշտաց», անհեթեթ բան ասած կըլնենք, որտեվ նախրի ան­դամ կո­վերը եր­բեք միաժամանակ, բոլորը միասին, չեն փռշտում: Կամ եթե ասենք. «Նախիրը պո­չը թափ տվեց», նո­րից նույն սխսլը կանենք:

Նույն ձևով էլ պետությունը չկա առանց պետերի: Ու սխալ ենք անում, երբ ասում ենք. «Պետու­թյունը մեզ պահեց, հաղթեց թշնամուն, չենթարկվեց Պուտինին կամ Եվրոպային»: Եվրոպա չկա, կան սրա առանձին անդամ պետությունները: Նույն ձևով էլ էս առանձին պետությունները չկան, կան սրանց անդամ քաղաքացիներն ու մարդիկ: Կամ եթե ասենք. «Հայերը հանճարեղ են ու խիստ ջա­նասեր», խիստ կասկածելի բան ասած կըլնենք, որովհետև էս հանճարեղությունն ու ջանասի­րու­թյունը սազում ա, օրինակ, Սերգեյ Մերգելյանին ու էլի մի քանի հոգու, բայց ոչ բոլոր հայերին:

Ամեն-ամեն ինչը միմիայն անհատներն են անում: Այնուամենայնիվ, մենք (ու հենց ինքս էլ) շատ անգամ ասում ենք. «Նախիրը տուն էկավ» կամ «Ամբոխը ծիծաղեց կամ ծափա­հա­րեց», երբ իրավի­ճակից պարզ ա, նախրի ամե´ն մի կովը տուն էկավ կամ որ ամբոխի ամեն մի անդա´մն ա ծիծաղում կամ ծափա­հա­րում: Կնշանակի, պետության մասին խոսելուց երբեք ու երբեք չպիտի մոռանանք, որ պետությունը միմի­այն պե­տե­րի խումբն ա, ու որ էդ խմբի վերնա­խավի (պարգևավճար ստացող­ ու արտոնու­թյուն ունե­ցող)անդամներից ամեն մեկի շա­հերը հակադիր են ժողովրդի շահերին:  

2. Պետության անդամ պետը ենթարկվում ա միմիայն իրա վերադասին ու երբեք չի ենթարկ­վում շու­կայական բարոյակարգի օրենքներին: Այսինքն, պետը թքած ունի բարոյականության օ­րենք­­նե­րի վրա, բայցբացառվում ա, որ չենթարկվի պետական «պանյատյաներին»:

3. Պետության անդամ պետը ոչինչ չի արտադրում, բացի ժողո­վրդի կաշին քերթող հարկ ու մաք­սային թալանից, բացի անհատ քաղաքացուն խեղդող կամ խոչընդոտող արգելքի կանոններից: Բայց ինքը սրանք միշտ ներկայացնում ա որպես պետական բարիք: Պետերը, օրի­նակ, Փաշինյանը սա լավ գի­դեն, սրա համար էլ Փաշինյանն անընդհատ ասում ա. «Վարչապետը դո´ւ ես, դո´ւ ես: Դո´ւ ես պետությունը: Պետությունը քու հայրենի´քն ա, քու թոռնի´կն ա» ևն:

4. Պետություն-վարչախումբը մե´ր հաշվին ա ապրում: Պետություն-վարչախմբի միակ հոգսը մեզ թալանելն ա, հարկ ու մաքսերով ու զանազան տեսանելի ու անտեսանելի, «խուճուճ» հարկերով, տուրքերով, տուգանք­նե­րով, տույժերով ու ստորագրափողերով: Պետությունը ավազակախո´ւմբ ա:

5. Պետություն-վարչախումբն ուրիշ հոգս չունի, բացի էս փողերը հա­վա­քելն ու իրա անվտան­գու­­թյունն ապահովելը, բայց միայն իրա´ անվտանգությունը, ու ոչ թե ժողովրդինը: Ու իհարկե, իրա ավազակախումբը մեծացնելն ու իրա իշխանությունն ընդարձակելը:

Ընդ որում, պետության անդամների թիվն ու ծախսերն անընդհա´տ են շատանում ու սրա հա­մար էլ պետությունն անընդհատ ավելացնո´ւմ ա իրա քերթոցին, իրա հարկ ու մաքս ու տուգանքե­րը, անընդհա´տ: Ու պարզ բան ա, որ պետության կազմած սահմանադրության միակ նպատա­կը էս հարկ ու մաքսն ա­պա­հով ու անպատիժ հավաքելն ու շատացնելն ա:

6. Ու պե­տու­­թյունը երբեք չի թողում, որ շարքային անհատնե´րը սահմանադրու­թյուն կազմեն: Հակառակը, անընդհատ համո­զում ա ժողովրդին, թե անհատները չեն կարա սահմանա­դրու­թյուն կազմեն: Ու ժողովուրդը, հազար ափ­սոս, հավատում ա պետությանը:

7. Սրա համար էլ, երբ էսօր արդարադատության նախարարը նոր սահմանադրություն ա կազ­մում, ոչ մեկը չի անհանգստանում: Բայց պարզ չի՞, թե ի´նչ կկազմի: Բա մենք խելագար չե՞նք: Ախր, պետական ցանկացած մարմնի կազմած սահմա­նա­դրու­թյու­­նը, նախ, ամենայն հավանականու­թյամբ, կբավարարի Ալիև-Էրդողանյան պահանջնե­րին: Այսին­քն, նոր սահմանադրությունը կասի, թե ՀՀ-ն հրաժարվում ա իր բոլոր պահանջներից: Թե ՀՀ-ն ընդունում ա, որ ցեղասպանություն չի էղել:Թե ՀՀ-ն ընդու­նում ա, որ ՀՀ-ի հայերն էսօր ապրում են պատմական Թուրքիայի տա­րածքներում: Էս սահմանադրությունը գուցե օրինականացնի նույ­նա­սեռակաների եվրոպական մայմունություննե­րը, օրինակ տղաների կամ աղջիկների իրար հետ ամուսնանալը: Գու­ցե նաև հն­դիկների իրավունքների պաշտպանությունը, բայց ոչ մե´ր իսկա­կան ու իրական ի­րա­վունքները: Լուրեր կան, որ ըստ էս նոր սահմանադրության, ԼԳԲՏ-ն, հնդիկները ու նաև ադրբեջանցիները պի­տի ներկայա­ցու­ցիչ ունենան մեր ԱԺ-ում, որտեվ արդեն 100000-ից ավել հնդիկ կա ՀՀ-ում, իսկ ադրբեջանցի էլ ծրագրում են բերեն 200000 հոգի:

8. Երկ­­րորդն էլ (ու հաստատ), նոր սահմանադրությունն ավելի´ թալանչիական ու ժողովրդին ա­վե­­լի´ ճորտացնող կըլնի: Օրինակ, հավանական ա, որ էս սահմանադրության մեջ օրինականացրած ըլնեն գույքահար­կային թալանն ու մարդկանց նվերներն ու պարտք արածները, ու գուցե նաև ժա­ռան­գած գույք ու գումարը հար­կելու նոր «օրենքները», այսինքն, էս հայտարարագրելու խայտառակ օրենքները: Հե­ռու չի, կապրենք, կտենանք:

9. Ան­հսկե­լի ու անպատիժ պետություն-վարչախումբն անպայ­ման ա դառնում անբա­րո ու թալանչի հրեշ: Դառնում ա, մանա­վանդ եթե նույնիսկ ուսյալները չեն հասկանում, որ պետություն ասվածը միմիայն պետերն են, և ուրիշ ոչինչ: Այսին­քն, եթե նույնիսկ մեր ուսյալնե´րն են մեզ ճոր­տաց­­նող­ պետերի կամ պե­տու­թյան հզորու­թյունն ու­զում ու սա´ են քարոզում: Ու մանավանդ, երբ ժո­ղովրդին իրեն թշ­նա­մի համարող վար­չախումբն անընդհատ է´ն տեսակ բաներ ա քարոզում, ինչը, ի վերջո, փառաբանում ա պե­տու­թյունն ու պետերին: Քարոզում ա, որ մեր ջահելները էթան ու հա­նուն պետերի, կրկ­նում եմ, հանուն մեզ թշնամի պե­տե­րի շահերի, հազարներով զոհվեն, ոնց որ 44-օրյայի վախ­տը:

10. Արդարադատության նախարարությանը սահմանադրություն կազմել տալը նույնն ա, ինչ որ ոչ­խար­ների անվտանգության ծրա­գիրը տաս, որ սոված գելերի ոհմակը կազմի:

11. Ես էսի´ եմ ուզում հասկացնեմ: Ու սրա համար արդեն մոտ 20-րդ անգամն ա, ինչ փորձում եմ նախ մի քանի բան, մի քանի սկզբունք հասկացնեմ:

Ա. Ուզում եմ հասկացնեմ, որ նախկիններն էլ են նույնքան հարամ ու նույնքան ստոր, ինչքան սրանք, ու մի­միայն վախից էր, որ սրանց պես լպիրշ չէին: Նախկիններն էլ, ներառյալ նաև սոցիա­լիստական շրջա­նը, երբևէ ժո­ղովրդի դարդեը հոգալու նպատակ չեն ուեցել: Բորենին կամ կո­կոր­դիլոսը մենակ իրա փորի դարդն ա հոգում:

Բ. Ուզում եմ հասկացնեմ, որ քանի հլը սահմանադրությամբ իմ արդեն բացատրած բարո­յակար­գը չի հաստատվել, ամեն մի ԳԱԼԻՔ անհսկելի ու անպատիժ պետական իշխանու­թյունն ավելի ստոր ա նախորդից, որտեվ թ´ե գործածում ա ժողովրդին թալանելու ու կե­ղե­քելու ճոր­տաց­նելու նախորդների հաստատած բոլոր ստոր տեխնոլոգիաները, թե´ նո­րերն ա հորինում: Այ­գեկ­ցու լեզ­վով, սրան կարայի ասեի «այրու աղոթքի սինդրոմ»:

Գ. Անհսկելի ու անպատիժ պետություն-վարչախմբի թշնամությունը ժողովրդի հետ – պե­տու­թյու­­նից անբաժան ա, ճիշտ ոնց որ թաց ըլնելու հատկու­թյունն ա անբաժան ջրից, ու միս ուտելու հատ­կությունն ա անբաժան բորենուց կամ կոկորդիլոսից: Չկա ոչ չոր ջուր, ոչ խո­տակեր բորենի կամ խոտակեր կոկորդիլոս: Նույն ձևով էլ – չկա ծավալուն ու անհսկելի ու անպատիժ պետերի բարո­յա­կան վարչա­խումբ-պետություն: Եթե պետությունը ծա­վալուն ա, անհսկելի ա ու անպատիժ, ա´ն­պայ­ման ա դառ­նում անբարո, անպայման ա դառնում լպիրշ թալանչի ու կեղեքող, եթե սկզբից էլ էդպիսին չի:

Դ. Հետ դառնանք սահմանադրությանը, ինչը հմի մեր արդարադատության, ավելի ճիշտ, «Ար­դա­րադախախտության» նախարա­րու­թյունն ա կազ­մում: Հլը սրա նախագիծը չկարդացած, համոզ­ված եմ, որ սա բարոյական սահ­մանադրություն չի ըլնի, ու կա­րանք վստահ ըլնենք, որ էսի Հայաս­տան երկրի կործան­վե­լու ղազա­գիրն ա: Ու մենք երբե´ք ու երբե´ք չպտի ոչ սրա´ն կողմ քվեար­կենք, ոչ էլ էս ներկա´ սահմանադրությանը, երբե´ք: Եթե կողմ քվեարկենք, ուրեմն, խելագար ենք ու տգետ, ուրեմն, մեր իսկ ձեռով մեր կործանությա´նն ենք կողմ քվեարկում: Ասեմ, թե խի:

Ե. Առհասարակ, սահմանադրությունը, մի կողմից, ժողովրդի ու, մյուս կողմից, պետություն-վար­չախմբի է´ն պայմա­նա­գիրն ա, ինչով երկրի ժողովուրդը նախ հաստատում ա էն կանոնները, որոնցով պտի անհատներն ապրեն ու գործեն (ՔՊ-ի անունն էստեղից ա): Այսինքն, հաստատում ա քաղաքացիների բարիք ու ծա­ռա­­յությունները անարգել ու կամավոր փոխա­նակելու կանոնները:

Մարդկային մեծ ու բարոյական հարաբերություններով խմբեր կազմելու հիմնական առա­վե­լու­թյունն բարիքի ու ծառայության փոխանակությունն ու սրա ապահովությունն ա: Մենակ մեծ հան­րու­թյուններում ա հնա­րավոր աշխատանքի մասնագիտական էս վիթխարի բաժա­նումը, ինչն էսօր թույլ ա տալի, որ հան­րության անդամները, իրանց սեփական բարիքներն ու ծառայությունները փոխանակելով, իրար գործակցեն ու իրար օգնեն, անընդհատ ու ան­ընդհատ: Հենց էսի´ ա ա­զատ շուկայի էությունն ու նաև ամենազորությունը: Էսի վռազ կէրեվա, եթե պատ­­կե­րաց­նենք, որ փողը չկա ու մենակ ապրանքի ու ծառայու­թյան փոխանակություն ա, մենակ բարտե´ր ա: Մի քանի օրինակ:

Զ. Երկրորդն էլ, էս պայմա­նա­գրով ժողովուրդը պետություն-վարչախմբի անդամներին ա վար­ձում, վարձում ա ընտրելու միջո­ցով, որ էս պետերը ժողովրդի տված վարձի (հարկ ու մաքսի) դի­մաց ծառայեն իրան: Վարձելուց հետո (այսինքն, ընտրությունների´ց հետո), թե´ էս պայմանա­գի­րը, թե´ մանավանդ, վար­ձի չափը (հարկ ու մաքսի չա­փը) փոխելու իրավունք ունի մի­միայն ժողո­վուրդը, իրա հանրաքվե­նե­րով, բայց ոչ երբեք պե­տություն-վարչախումբը իրա թալանչիական «օ­րենք» կոչվածներով: Ավելին.

Է. Ժողովրդի ու իրա վարձած պետերի պայմանագիրը պտի բարոյական ըլնի, սրա համար էլ բա­րո­յա­կան սահմանադրության հենց առաջին հոդվածները պտի ըլնեն բարոյականու­թյան հիմ­նա­կան 4 նորմն ու ինքնատիրության աքսիոմը, որոնք կասեմ մեր հաջորդ զրույցի ընթացքում:

Ը. Սահմանադրությունը հանրաքվեով ընդունելուց հետո պետություն-վարչախումբը եր­բևէ իրա­վունք չունի ժողովրդի սահմանադրությամբ հաստատած որևէ պարտավորու­թյու­­նը, միակող­մա­նի, այսինքն, մենակ ինքը, առանց ժողովրդի հանրաքվեի, նենգա­փո­խի կամ նոր պարտա­վորու­թյուն մոգոնի: Իրա­վունք չունի, օրի­նակ, առանց ժողովրդի հանրաքվեի, պետերին նոր ռոճիկ կամ պարգևավճար նշանակի, նոր հարկ ու մաքս կամ նոր տուգանք ու տույժ մոգոնի ու պարտադրի, կամ գույքա­հարկի չափն ու քանակը փոխի ևն:

Թ. Սահմանադրությունը պիտի պարտադիր պաշտոնանկ անի ուդատի տա ՍՏԱԽՈՍ պաշտոնյային (մա­­նա­­վանդ խոշորին), եթե սա նույնիսկ վարչապետ ա կամ նախագահ, որ­տեվստա­խոսությունը նշանակում ա սկզբնական պարտա­վորություն­նե­րից հրաժարա­կան, ինչը ան­թույ­լատրելի ա որևէ պայմանագրի համար:

Ժ. Սահմանադրությունը չպիտի պարունակի որևէ թերասություն: Օրինակ, սահմա­նա­դրու­թյունը չպիտի որևէ իրավունքը կամ պարտականությունը թերի սահմա­նի ու ավելացնի, թե էդ իրավունքի կամ պարտակաբության մնացած մասերը հետո կշարա­դր­վեն մնացած օրենսգրքերով: Հենց էս բանն ա արված մեր սահմանադրության, օրինակ, 60-րդ հոդ­վ­ածի 8-րդ կետում, ինչն ասում ա.

«Յուրաքանչյուր ոք պարտավոր է մուծել օրենքին համապատասխան սահմանված հար­­կեր, տուրքեր, կատարել պետական կամ համայնքային բյուջե մուտքագրվող պարտադիր այլ վճարում­ներ»: Պարզ չի՞, որ էս «օրենքին համապատասխան սահմանված»-ը թույլ ա տա­լի, որ պետերն իրանց մնացած օրենսգրքերով, միակողմանի, առանց ժողովրդին հարցնելու, ինչքան ասես հարկ ու մաքս ու տուգանք ու տույժ սահմանեն, ընդ որում, սահմանադրությունն ընդունելուց հետո, իրանց ուզած ցանկացած պահին:

(Եթե կարծում եք, թե հարկերին վե­րաբերող էս հոդվածը պատահական ա հայտնվել էս «Մաս­նավոր սեփականությունը» հոդվածում, սխալվում եք: Պե­տերը հիանալի գիտեն, որ հարկ ու մաքսն ու սրանց զարտուղի տեսակները խախտում են մասնավոր սեփականու­թյան անձեռնմխելության բարոյական ֆունդամենտալ նորմն ու թալանի´ նորմ են հաստատում: Էս տեսակ խարդախ թե­րա­սու­թյուն, թե «մնացած հարցերը կարգավորվում են օրենքով», մեր սահ­մանադրության 220 հոդվածի մեջ կա ամենաքիչը մի 100 անգամ, ինչը մեր սահմա­նա­դրության պայմա­նա­գրե­րը դաձնում ա ղազագիր):  

Ժա. Սահմանադրությունը պիտի ըլնի էն­քա´ն հս­տակ, որ շարքային իրավաբանն ու շար­քա­յին դատավորը կարենա հստակ հաս­կա­նա ու մեկ­­նի դա, ու դատի դրանով: Ու սահմա­նա­դրու­թյունը պիտի դատավորի համար ըլ­նի գործող օրենս­գիրք, մա­նա­վանդ պետե­րին պաշ­տո­ն­անկ անելու ու սրանց հանդեպ դատա­քննու­թյուն հարուցելու հարցերում:

Ուրեմն, եթե մեր սահմանադրությունն ի´մ էս ասածն ու ուզածը ըլներ, Նիկոլը հենց 2018 թվի հու­լիսի 5-ին, սահմանադրության օրը, պիտի ավտոմատ պաշտոնանկ արվեր ստախո­սու­թյան հա­­մար, որտեվ էդ օրն առաջին անգամ բռնվող սուտ ասեց: Ասեց, թե. «Էս սահ­մանա­դրու­թյա­նը ենթ­արկվելը մեր սրբազան պարտքն ա», ինչը իրա 2 ամիս առաջ ասածի հակադիրն էր, ուրեմն սուտ էր: Ու մենք էս սաղ չարիքներից կպրծնեինք ու Արցախն էլ չէինք տա:

 

Ժբ. Սահմանադրության արդեն հաստատած թե´ ժողովրդի պարտավորությունները, թե´ իշխա­նու­թյունների լիա­զորություններն ու իրավունքները չպիտի մնացած օրենսգրքերով երբ­ևէ շատա­նան, առանց ժողովրդի կամքը հանրաքվեներով ստանալու:

 

 

 

---