Գրենլանդիա․ աշխարհաքաղաքական նոր խաղատախտակ․Շահան Գանտահարյան
19-01-2026 19:04:54 | Լիբանան | Հարցազրույցներ
Գրենլանդիայի շուրջ զարգացող իրադարձությունների մասին «Նոյյան Տապան»-ը զրուցել է քաղաքական վերլուծաբան Շահան Գանտահարյանի հետ։
-Ինչո՞վ է պայմանավորված Գրենլանդիայի հարցի ակտիվացումը հենց այս փուլում։
-Գրենլանդիայի շուրջ ստեղծված լարվածությունը ունի մի քանի պատճառ, սակայն դրա ռազմավարական նշանակությունն ու հազվագյուտ մետաղների հանքային պաշարները վաղուց հայտնի են։ Նորությունը ոչ թե այդ գործոններն են, այլ ժամանակային համադրությունը։ ԱՄՆ–Չինաստան–Ռուսաստան հարաբերությունների կտրուկ սրացման ֆոնին Գրենլանդիան վերածվում է առանցքային աշխարհաքաղաքական հանգույցի։
- Ի՞նչ դեր է խաղում Գրենլանդիան ՆԱՏՕ-ի համատեքստում։
-ՆԱՏՕ-ի ապագայի հարցը այսօր արդեն բաց քննարկման առարկա է։ Ինքնավար Գրենլանդիան, որտեղ առկա են ամերիկյան ռազմաբազաներ, փաստացի ՆԱՏՕ-ի կարևորագույն հենակետերից մեկն է՝ ուղղված Ռուսաստանի և Չինաստանի դեմ։ Այդ հենակետի ամբողջական ամերիկացումը նախագահ Թրամփի օրակարգում ունի ոչ թե միայն ռազմական, այլև հստակ տնտեսական ու քաղաքական նպատակներ։
-Այսինքն՝ խոսքը միայն անվտանգային հարցերի մասի՞ն չէ։
- Վաշինգտոնը բազմիցս հայտարարել է, որ ՆԱՏՕ-ն դարձել է ֆինանսական ծանր բեռ ԱՄՆ-ի համար։ Գրենլանդիայի հանքային պաշարների վերահսկումը թույլ կտա ամերիկյան կողմին միաժամանակ թուլացնել ՆԱՏՕ-ի կախվածությունը և ստանալ տնտեսական լուրջ շահույթներ։ Դանիան, գործնականում, չունի բավարար լծակներ՝ այս գործընթացին հակազդելու համար։
-Ի՞նչ գլոբալ հետևանքներ կարող է ունենալ Գրենլանդիայի հնարավոր միացումը ԱՄՆ-ին։
-Դա կլինի աշխարհակարգային փոփոխության ազդակ։ Արևմուտքում արդեն նկատվում են լուրջ ճեղքեր․ Եվրամիության մի շարք երկրներ բարձրաձայնում են միջազգային իրավունքի խախտումների, ինչպես նաև նոր անվտանգային անորոշությունների առաջացման մասին։ Գրենլանդիայի հարցը կարող է արագացնել Արևմուտքի ներսում պառակտման գործընթացները։
-Կարո՞ղ ենք սա դիտարկել որպես Եվրոպայի նկատմամբ ճնշման գործիք։
-Այո։ Գրենլանդիայի թեման օգտագործվում է նաև նոր մաքսատուրքեր սահմանելու և Եվրոպան քաղաքական ու տնտեսական առումով ավելի ենթարկեցնելու նպատակով։ Սա ԱՄՆ-ի լայն ռազմավարության մի մասն է։
-Ինչպե՞ս է արձագանքում Ռուսաստանը։
- Շատ ուշագրավ է Մոսկվայի դիրքորոշումը։ Ռուսաստանի նախագահի խոսնակի հայտարարությունները ցույց են տալիս զուսպ, բայց դրական վերաբերմունք։ Եթե Գրենլանդիայի միացումը ԱՄՆ-ին իրականություն դառնա, բազմաթիվ փորձագետների կարծիքով Թրամփը կմտնի համաշխարհային պատմության մեջ։ Այս գնահատականի հետ դժվար է չհամաձայնել։Սա պարզապես նշանակում է , որ Մոսկվան քաջալերում է որ ԱՄՆ-ը գնա այդ քայլին։
-Բայց չէ՞ որ Թրամփը հենց ՆԱՏՕ-ին էր մեղադրում Ռուսաստանի սպառնալիքը չեզոքացնելու ձախողման մեջ։
- Այստեղ առաջանում է ակնհայտ պարադոքս։ Թրամփը հայտարարում էր, որ ՆԱՏՕ-ն վերջին 20 տարիներին չի կարողացել զսպել Ռուսաստանին։ Այժմ, ռուսական վտանգը չեզոքացնելու անվան տակ, ԱՄՆ-ը փորձում է միացնել Գրենլանդիան, մինչդեռ Մոսկվան դիվանագիտական լեզվով ողջունում է այդ նախաձեռնությունը։
- Ինչո՞ւ է Ռուսաստանը շահագրգռված այս զարգացմամբ։
- Նախ՝ Ռուսաստանը տեսնում է Արևմուտքի ներսում հնարավոր պառակտումը։ Երկրորդ՝ առաջ է քաշում所谓 «հայելային մոտեցումը»․ եթե տարածքների բռնակցումը միջազգային որոշումներից դուրս ընդունելի է, ապա նույն տրամաբանությամբ Մոսկվան իրավունք կունենա իր քայլերը արդարացնելու Ուկրաինայում։
- Իսկ Չինաստանի գործոնը որտե՞ղ է այս հաշվարկում։
- Գրենլանդիա–Ուկրաինա այս աշխարհաքաղաքական «փոխանակման» տրամաբանությունը ուղղակիորեն առնչվում է Չինաստանին։ Վաշինգտոն–Պեկին մրցակցության պայմաններում ԱՄՆ-ը ձգտում է վերահսկել թե՛ ռազմավարական դիրքերը, թե՛ հազվագյուտ մետաղների հանքերը։ Եվ այս ամենը՝ առաջին հերթին Եվրոպայի հաշվին։
ՀԱՅԵՐԵՆ
Русский
English
Դաս. հայերեն
French
