1in.am Հունիսի 22-23-ին Թուրքմենստանի նախագահ Սարդար Բերդիմուհամեդովը պետական այցով գտնուած է Ադրբեջանում։ Այդ այցին ընդառաջ, հունիսի 18-ին ադրբեջանական APA գործակալութիւնը տարածած է ԱՄՆ Առեւտրի դեպարտամենտի տեսակետը, ըստ որի Միացյալ Նահանգները շահագրգռուած է Կասպեան ավազանում ամերիկեան «ընկերութիւններու ներկայութեամբ»։ Այդ առումով Ադրբեջանը «կենտրոնական դեր կը խաղայ՝ հաշուի առնելով որպէս էներգետիկ հաբի, միջանցքներու լոգիստիկ հանգույցի իր դրութիւնը»։
Աւելի վաղ ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն Թուրքմենստանի արտաքին գործերու նախարար Ռաշիդ Մերեդովի հետ բանակցութիւններէ ետք յայտարարած է, որ Միացյալ Նահանգները «աջակցութիւն կը ցուցաբերէ «Տրանսկասպեան գազատարի» ծրագրին»։
ԽՍՀՄ փլուզումէն ի վեր Թուրքմենստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ Կասպից ծովում գազային երկու հանքավայրի շուրջ սուր մրցակցութիւնը դեռեւս լիովին կարգաւորուած չէ, կողմերը նախնական համաձայնութեան են հասած, որ վիճելի հանքավայրերուն տրուած է «Դոստլուկ/բարեկամութիւն» անունը, բայց «Տրանսկասպեան գազատարի» կառուցումը չափազանց բարդ խնդիր է, մերձկասպեան հինգ երկիրները պէտք է իրենց համաձայնութիւնը տան։ Հաշուի առնելով, որ Ռուսաստանը եւ Իրանը «Կասպից ծովի իրաւական կարգավիճակի մասին» համաձայնագրի կողմ են եւ հանդիսանում են էներգակիրներ արտահանող երկիրներ, Ադրբեջանի տարածքով Եվրոպա բնական գազ արտահանելու Թուրքմենստանի «հաւակնութիւններու» հեռանկարը կը մնայ անորոշ։
Սարդար Բերդիմուհամեդովի հետ բանակցութիւններէ ետք Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւի կողմէ կատարուած միակ «բացայայտումը» այն է, որ «Թուրքմենստանը եւ Ադրբեջանը էներգակիրներու հսկայական պաշարներ ունին եւ մտադիր են համագործակցիլ՝ համատեղելով ջանքերը»։ Խիստ ուշագրավ է, որ հունիսի 18-ին Ռուսաստանի ԱԳՆ-ն հանդէս եկած է յայտարարութեամբ եւ յիշեցուցած, որ Կասպից ավազանի երկրները ունին պայմանաւորուածութիւններ, իսկ անոնց իրականացումը ««հնգյակի» գործերուն «արտաքին միջամտութիւնը» բացառում է։
«Կասպեան հնգյակի» երկրներ են Ռուսաստանը, Իրանը, Ադրբեջանը, Ղազախստանը եւ Թուրքմենստանը։ «Տրանսկասպեան գազատարի» նախագծով կրնայ հետաքրքրուած լինել նաեւ Ղազախստանը։ Բերդիմուհամեդովի Բաքու այցի օրը Ղազախստանի նախագահ Տոկաեւը Բրյուսելում բանակցութիւններ կը վարեն Եվրոպայի խորհրդի եւ Եվրահանձնաժողովի նախագահներու հետ։ Թուրքմենստան-Ադրբեջան էներգետիկ համագործակցութիւնը, ըստ այդմ, արմատապէս հակասում է Ռուսաստանի աշխարհատնտեսական շահերուն։
Ադրբեջանի նախագահի շատ զգուշաւոր յայտարարութիւնը վկայութիւն է, որ «Տրանսկասպեան գազատարի» նախագիծը շարունակելու կը մնայ որպէս «իրացնելի գաղափար»։ Այդուհանդերձ, Թուրքմենստանի նախագահի Ադրբեջան պետական այցը Մոսկվային հստակ ազդակ է։ Անդառնալիօրէն անցեալում են մնացած ժամանակները, երբ «Գազպրոմը» հենց հանքավայրում գնում էր թուրքմենական գազը եւ վերավաճառում Եվրոպային։ Ռուսաստանը Կասպից ավազանի «բանալիները» կորսնցնում է։ Զարգացումները տանում են Հարաւային Կովկաս-Կենտրոնական Ասիա «սիներգիայի»։ Աշխարհատնտեսական եւ ենթադրվող նոր անվտանգային միջավայրում Հայաստանը պէտք է պահպանի եւ ամրապնդի իր սուբյեկտութիւնը։
* Այս բնագիրը ինքնաշխատօրէն թարգմանուած է արհեստական բանականութեան (ԱԲ) կողմէ:
ԱՐԵՒՄՏԱՀԱՅԵՐԵՆ 
Հայերեն
Русский
English
French
