ԱՄՆ-Իրան ռազմական գործողութիւններու վերսկսման մասին
ԱՄՆ-Իրան ռազմական գործողութիւնները նորից կը վերսկսին, ինչ որ կը բերի միջազգային լարվածութեան աճի:
12-07-2026 00:07 Մեկնաբանութիւն
ԱՄՆ-Իրան ռազմական գործողութիւններու վերսկսման մասին «Նոյեան Տապան»է զրուցած է քաղաքական վերլուծաբան Շահան Գանտահարյանի հետ։
– ԱՄՆ նախագահի յայտարարութիւնը, թէ Իրանի հետ հրադադարի համաձայնագիրը չեղարկուած է, արդեօք նշանակո՞ւմ է, որ կողմերը վերադառնում են լայնածաւալ պատերազմի։
– Ոչ պարտադիր։ Թէեւ Դոնալդ Թրամփը յայտարարած է Իրանի դէմ նոր հզոր հարվածներու մասին, դա դեռ չի նշանակեր, որ պատերազմը վերադառնում է իր նախկին լայնածաւալ փուլին։ Նախկինում ալ տեսած ենք, որ իր յայտարարութիւններն ու հետագայ որոշումները միշտ չէ, որ համընկած են։ Հետեւաբար, աւելի հավանական է, որ շարունակուին փոխադարձ հարվածները ու սահմանափակ ռազմական գործողութիւնները՝ առանց ամբողջական պատերազմի վերսկսման։
– Հռչակագիրը միաժամանակ անդրադառնում է թէ՛ դաշինքի ներսում պատասխանատվութեան բաշխմանը, թէ՛ Մերձաւոր Արևելքի զարգացումներին։ Ակնհայտ է նաեւ ԱՄՆ դժգոհութիւնը ՆԱՏՕ-ի որոշ անդամներու պահուածքից, որոնք Իրանի դէմ ռազմական գործողութիւններու ընթացքին չմիացան Վաշինգտոնի նախաձեռնութիւններին եւ չտրամադրեցին իրենց տարածքները։ Սակայն ԱՄՆ-ի հիմնական նպատակը շարունակում է մնալ նաեւ ՆԱՏՕ-ի ֆինանսական բեռը եվրոպացի դաշնակիցներու հետ աւելի մեծ չափով կիսելը։
– Հռչակագրում նշուած է, որ «մեկի վրայ հարձակումը հարձակում է բոլորի վրայ»։ Ի՞նչ ենթատեքստ ունի այս ձեւակերպումը։
– Կարծում եմ՝ դա անուղղակի ակնարկ է Իրանի կողմէ ամերիկեան ռազմաբազաներու դէմ իրականացուած հարվածներուն։ Թէեւ ՆԱՏՕ-ն որպէս դաշինք չներգրավուած է պատերազմում, այդ ձեւակերպմամբ փորձ է կատարուած վերահաստատել դաշինքի հավաքական անվտանգութեան սկզբունքը եւ քաղաքական համերաշխութիւնը։
– Հռչակագրում առանձնահատուկ ուշադրութիւն է դարձուած նաեւ Հորմուզի նեղուցին։ Ինչո՞ւ։
– Որովհետեւ իրական հակասութիւններու առանցքը հենց Հորմուզն է։ Միջուկային ծրագրի թեման շարունակում է մնալ օրակարգում, սակայն Թեհրանը հետեւողականորեն յայտարարած է, որ իր ծրագիրը խաղաղ նպատակներ ունի։ Մինչդեռ Հորմուզի շուրջ դեռեւս բաց են բազմաթիւ հարցեր՝ նավարկութեան ազատութիւնը, մաքսատուրքերը, Իրանի տարածքային ջրերու իրաւական կարգավիճակը, Օմանի մասնակցութիւնը, միջազգային իրաւունքի կիրառումը։ Իրականութիւնում այստեղ խօսքը համաշխարհային էներգետիկ երթուղիներու եւ անոնցմէ ստացուած եկամուտներու վերահսկողութեան մասին է։
– Այսինքն՝ խնդիրը միայն անվտանգութեան մասին չէ՞։
– Իհարկե ոչ։ Խնդիրը նաեւ տնտեսական եւ աշխարհաքաղաքական է։ Հատկապէս կարեւոր է, թէ ով եւ ինչ պայմաններով է վերահսկելու Չինաստան ուղղուող իրանական էներգակիրներու հոսքը։ Հենց այստեղ են բախվում տարբեր ուժային կենտրոններու շահերը։
– Կարելի՞ է ասել, որ մինչեւ այդ հարցի լուծումը լարվածութիւնը կպահպանուի։
– Այո։ Քանի դեռ Հորմուզի շուրջ համապարփակ պայմանաւորուածութիւն չկա, դժուար է ակնկալել կայուն խաղաղութիւն։ Շարունակուելու են կոշտ յայտարարութիւնները, փոխադարձ սպառնալիքները, սահմանափակ ռազմական գործողութիւնները եւ հակագործողութիւնները։ Միայն Հորմուզի շուրջ գործարքի կայացումէն ետք հնարաւոր պիտի լինի խօսել միջուկային խնդրի, պատժամիջոցներու վերանայման, վերականգնման ծրագրերու եւ խոշոր տնտեսական նախագծերու իրական մեկնարկի մասին։
* Այս բնագիրը ինքնաշխատօրէն թարգմանուած է արհեստական բանականութեան (ԱԲ) կողմէ:
ԱՐԵՒՄՏԱՀԱՅԵՐԵՆ
