1in.am Տասը տարի առաջ Brexit-ը ընկալու էր որպէս Եվրոպական միութեան տրոհման սկիզբ։ Այն դարձաւ օրինակ իրենց համար, ովքեր կարծեցան, որ ԵՄ-էն դուրս պետութիւնը կարող է աւելի ազատ եւ արդյունավետ գործել։ Այսօր արդէն հենց Բրիտանիան է վերանայում այդ ընտրութեան արդիւնքները։ Բրիտանական փորձը ցոյց տուաւ, որ ԵՄ-էն հեռանալը ինքնին չի նշանակեր աւելի մեծ ազատութիւն ու ուժ։ Brexit-ի հետեւանքները աւելի տեսանելի դարձան տնտեսութեան, առեւտրի եւ քաղաքական ազդեցութեան ոլորտներուն։ Բրիտանիան կորցուց այնպիսի հնարաւորութիւններու մէկ մասը, որոնք ԵՄ ներսում հասանելի էին առանց լրացուցիչ պայմաններու։ Հիմա Լոնդոնը փորձում է վերականգնել այդ կապերու մէկ մասը։ Այդ պատճառով Brexit-ը աստիճանաբար կը դառնայ ոչ թէ օրինակ, այլ զգուշացում։
Եվրոպայի հետ հարաբերութիւններու հարցը Բրիտանիայում կրկին դարձած է երկրի ապագայի մասին հիմնական քաղաքական քննարկումներէն մէկը։ Էնդի Բերնհեմը օրակարգ է վերադարձուցած Բրիտանիայի եվրոպական ապագայի հարցը՝ մինչեւ ԵՄ-ին լիարժեք անդամակցութեան հնարաւորութիւնը։ Տասը տարին բավարար եղաւ, որպէսզի Բրիտանիան սեփական փորձով գնահատէ Եվրոպայի հետ կապերու տնտեսական ու քաղաքական արժէքը։
2016-ին Բրիտանիան փակեց ԵՄ անդամակցութեան էջը։ Տասը տարի անց այդ էջը նորից բացուի՝ արդէն Brexit-ի տասնամեայ փորձէն ետք՝ դրա գինը եւ արդիւնքները վերագնահատելու պահանջով։
Brexit-ի առանցքային խոստումը ազգային ինքնիշխանութեան վերականգնումն էր։ Տասը տարին ցոյց տուաւ, որ ինքնիշխանութիւնը միայն անկախ որոշումներ ընդունելու իրաւունքը չէ։ Այն նաեւ ուժ է՝ այդ որոշումները տնտեսական արդիւնքի, քաղաքական ազդեցութեան եւ անվտանգութեան վերածելու համար։ Պետութեան ուժը նաեւ շուկաներու հասանելիութիւնն է, տնտեսական կշիռը եւ գործընկերներու հետ արդյունավետ գործելու կարողութիւնը։ Brexit-էն ետք այս հնարաւորութիւններու մէկ մասը սահմանափակուեց․ առեւտուրը դարձաւ աւելի բարդ ու ծախսատար։ Մեծ Բրիտանիայի Բյուջետային պատասխանատվութեան գրասենեակի գնահատմամբ՝ Brexit-ի հետեւանքով բրիտանական տնտեսութիւնը երկարաժամկետում կարող է մոտ 4 տոկոսով պակաս արդյունավետ ըլլալ։
Բերնհեմի խօսքը նորից առաջ է բերում հիմնական հարցը՝ ինչ է տալիս պետութեան ԵՄ-էն դուրս ըլլալը եւ ինչ հնարաւորութիւններու է այն զրկում։ Տասը տարի անց այս քննարկումն արդէն գնահատուեցաւ ոչ թէ կարգախոսներով, այլ տնտեսական արդիւնքով, շուկաներու հասանելիութեամբ եւ քաղաքական ազդեցութեամբ։
Մակրոնը այսօր Իսպանիայի վարչապետ Պեդրո Սանչեսի հետ հանդիպման ընթացքին անդրադարձաւ նաեւ Բրիտանիայի հնարաւոր վերադարձին ԵՄ։ Մակրոնի Welcome back-ը ցոյց տուաւ, որ Բրիտանիայի վերադարձը ԵՄ-ում այլեւս անհաւանական գաղափար չէ։ Այն աստիճանաբար վերածուեցաւ հնարաւոր քաղաքական սցենարի։
Տարիներ շարունակ Brexit-ը եվրոպական ազգայնական ուժերու գլխաւոր օրինակերէն էր․ եթէ Բրիտանիան կարողացաւ դուրս գալ ԵՄ-էն, նոյնը կարող են անել նաեւ ուրիշները։ Այսօր այդ փաստարկը կորցնում է ուժը։ Բրիտանական փորձը ցոյց տուաւ, որ դուրս գալը միայն քաղաքական որոշում չէ, այլ երկարաժամկետ տնտեսական ու ռազմավարական հաշուարկ։ Հիմա ուշադրութեան կենտրոնում արդէն ոչ թէ հեռանալու հնարաւորութիւնը է, այլ դրա գինը։
Ֆրանսիայի «Ազգային միաւորումը» արդէն հրաժարուեցաւ Frexit-ի գաղափարից, իսկ Գերմանիայի «Այլընտրանք Գերմանիայի համար»-ը շարունակեց կոշտ եվրասկեպտիկ դիրքորոշումը։ Բրիտանական փորձը երկուսի համար ալ անհարմար փաստարկ է դարձած։ Երբ ԵՄ-էն հեռացած Բրիտանիան տասը տարի անց արդէն քննարկում է վերադարձի հնարաւորութիւնը, Brexit-ը դժուար է պահել որպէս հաջողուած նախադեպ եւ ուրիշներու համար պատրաստի ճանապարհ։
Brexit-ը նաեւ Ռուսաստանի համար շահավետ աշխարհաքաղաքական զարգացում էր։ աւելի մասնատուած Եվրոպան թուլացնում է միասնական դիրքորոշումները պաշտպանութեան, պատժամիջոցներու եւ էներգետիկ անվտանգութեան հարցերուն։ 2016-ի հանրաքուէի ընթացքին նոյնիսկ ռուսական ազդեցութեան փորձերու մասին տեղեկութիւններ հրապարակուած էին։
Այսօր Եվրոպան արդէն ապրում է այլ անվտանգային իրականութեան մէջ։ ԵՄ-ն արագ ընդլայնում է պաշտպանական կարողութիւնները․ Readiness 2030-ը եւ SAFE-ի 150 միլիարդ եվրոյի վարկային գործիքը միտուած են ընդհանուր պաշտպանական ներուժի ուժեղացմանը, իսկ աւելի լայն ծրագրերով նախատեսուած է մոբիլիզացնել մինչեւ 800 միլիարդ եվրո։ Բրիտանիան ալ աւելի սերտ է կապուած եվրոպական անվտանգութեան համակարգին։ Սեպտեմբերին Էնդի Բերնհեմն ու Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը քննարկեցին ռուսական հիբրիդային սպառնալիքներին եւ ապատեղեկատվութեան համատեղ հակազդելու ուղիները։ Այս ֆոնին Բրիտանիայի հնարաւոր վերադարձը ԵՄ նաեւ եվրոպական անվտանգութեան եւ ուժերու հավասարակշռութեան հարց է։
Բրիտանիայի հնարաւոր վերադարձը ԵՄ կփոխի նաեւ Եվրոպայի ռազմավարական կշիռը։ Խօսքը միջուկային պետութեան, Եվրոպայի առաջատար ռազմական ուժերէն մէկի եւ ՄԱԿ Անվտանգութեան խորհրդի մշտական անդամի մասին է։ Նրա վերադարձը կուժեղացնի եվրոպական միասնականութեան քաղաքական եւ անվտանգային հիմքը։ Ռուսաստանի համար նման Եվրոպան շատ աւելի դժուար միջավայր է՝ աւելի համախմբուած պաշտպանութեամբ, աւելի մեծ քաղաքական կշռով եւ արտաքին ճնշումներին դիմակայելու աւելի բարձր կարողութեամբ։
Բրիտանական փորձը կարեւոր է նաեւ Հայաստանի համար։ Հայաստանը արդէն սկսած է ԵՄ անդամակցութեան գործընթացը եւ եվրոպական ինտեգրումը դարձուցած պետական քաղաքականութեան մաս։ Այդ ճանապարհին Լոնդոնի այս շրջադարձը կարեւոր դրվագ է։
ԵՄ-էն հեռացած Բրիտանիան տասը տարի անց նորից քննարկում է աւելի սերտ ինտեգրումը եւ վերադարձի հնարաւորութիւնը։ Սա ուժեղ փաստարկ է այն մտքի օգտին, որ եվրոպական ինտեգրումը միայն գաղափարական ընտրութիւն չէ։ Այն վերաբերում է շուկաներուն, ներդրումներին, անվտանգութեան, քաղաքական ազդեցութեան եւ երկրի զարգացման հնարաւորութիւններին։
Հայաստանի համար այս փորձի արժէքը հենց այստեղ է։ Եվրոպական ընտրութիւնը պէտք է դիտարկել երկարաժամկետ հաշուարկով։ Փոքր պետութեան համար լայն տնտեսական ու քաղաքական համակարգի մաս ըլլալը կարող է նշանակել աւելի մեծ դիմակայունութիւն, աւելի կանխատեսելի միջավայր եւ աւելի լայն հնարաւորութիւններ։
Բրիտանական փորձը ցոյց տուաւ, որ ԵՄ-էն հեռանալու իրական գինը բացուի ժամանակի ընթացքում։ Հայաստանի համար սա կարեւոր ուղերձ է․ եվրոպական ուղղութիւնը պէտք է գնահատել երկրի երկարաժամկետ զարգացման, անվտանգութեան եւ պետական կարողութիւններու տեսանկիւնէն։
* Այս բնագիրը ինքնաշխատօրէն թարգմանուած է արհեստական բանականութեան (ԱԲ) կողմէ:
ԱՐԵՒՄՏԱՀԱՅԵՐԵՆ
